Ομιλία ΓΓ του ΑΚΕΛ, Στέφανου Στεφάνου, στη συνάντηση με Πρέσβεις κρατών-μελών της ΕΕ, για τις εξελίξεις στο Κυπριακό

Από μέρους του ΑΚΕΛ θέλω να σας ευχαριστήσω που ανταποκριθήκατε στην πρόσκλησή μας για να ενημερώσουμε για τις θέσεις του Κόμματός μας ενόψει των διεργασιών και των, ενδεχόμενων, εξελίξεων στο Κυπριακό.

Αρχίζω από το εξής: το ΑΚΕΛ ανεπιφύλακτα τοποθετείται υπέρ της ανάληψης μιας νέας πρωτοβουλίας από μέρους του ΓΓ του ΟΗΕ, κ. Γκουτέρες. Ο ΓΓ του ΟΗΕ γνωρίζει καλά το Κυπριακό, αφιέρωσε πολύ χρόνο για να επιτευχθεί λύση στο πρόβλημα και είναι με την προσωπική του παρέμβαση που φτάσαμε ένα μόνο μίλι μακριά από την επίτευξη στρατηγικής συμφωνίας στο Κραν Μοντανά, το 2017. Αν, λοιπόν, το επόμενο χρονικό διάστημα μπορεί να προκύψει κάτι ουσιαστικό προς την κατεύθυνση της λύσης, αυτό μπορεί να γίνει με την πρωτοβουλία του κ. Γκουτέρες, έστω κι αν αυτός ολοκληρώνει τη θητεία του στο τέλος του χρόνου.

Εμείς επειγόμαστε για λύση. Είναι διαχρονική η θέση του ΑΚΕΛ ότι η παρέλευση του χρόνου επιδεινώνει τις προοπτικές επίτευξης λύσης αφού τα δεδομένα επί του εδάφους τροφοδοτούν την οριστικοποίηση της διχοτόμησης και, την ίδια ώρα, εξοικειώνουν μεγάλο μέρος της κοινωνίας και στις δύο κοινότητες με το στάτους κβο, το οποίο είναι απαράδεκτο, αλλά και επικίνδυνο για τη χώρα και τον λαό μας. Ήδη έχουν περάσει πενήντα δύο χρόνια από το καταστροφικό καλοκαίρι του 1974, όταν έγινε η παράνομη εισβολή της Τουρκίας και η κατοχή μεγάλου μέρους της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας και εξήντα δύο από τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1964.

Βρισκόμαστε σε μια φάση όπου ο ΓΓ του ΟΗΕ διερευνά τη δυνατότητα σύγκλησης μιας άτυπης διευρυμένης συνάντησης με στόχο τη διάρρηξη του αδιεξόδου και την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό. Επιθυμία του κ. Γκουτέρες είναι να παρουσιάσει ένα περίγραμμα θέσεων, το οποίο να χρησιμεύσει ως γενικό πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, στο πρότυπο αυτού που έκανε στο Κραν Μοντανά με το Πλαίσιο που παρουσίασε τότε. Αυτό το Πλαίσιο περιλαμβάνει τα έξι βασικά κεφάλαια του Κυπριακού (τέσσερα της εσωτερικής πτυχής και δύο της διεθνούς πτυχής) και σε αυτό  ο κ. Γκουτέρες έχει περιλάβει τις βασικές συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν, καθώς και τις δικές του προσεγγίσεις στα θέματα που παρέμεναν ανοικτά.

Επιδιώκοντας μια παρόμοια προσέγγιση, ο ΓΓ του ΟΗΕ προφανώς επιδιώκει να διαρρήξει το μακρύτερο αδιέξοδο από ποτέ και να προωθήσει μια διαδικασία η οποία να είναι αποτελεσματική, προσανατολισμένη στο αποτέλεσμα και να ολοκληρωθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ενώπιον αυτού του σκηνικού και για να υπάρχει προοπτική επιτυχίας της νέας προσπάθειας, επιβάλλεται -κατά την άποψή μας- να γίνουν τα ακόλουθα:

1. Να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις από το σημείο που διακόπηκαν το 2017 και, κατά συνέπεια, να διαφυλαχθούν οι συγκλίσεις, οι οποίες είναι πολλές και σημαντικές. Θυμίζω ότι, καθόλου τυχαία, αυτή ήταν η θέση του ΓΓ του ΟΗΕ για μερικά χρόνια μετά την αποτυχία της διάσκεψης στο Κραν Μοντανά. Γνώριζε -κι αυτό ισχύει απόλυτα και σήμερα- ότι αν ακυρωθούν συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν με πολλή δουλειά και κόπο, πολύ δύσκολα θα υπάρξει ξανά συμφωνία. Ειδικά, στα κεφαλαιώδη ζητήματα.
2. Για υπέρβαση των όποιων πιθανών διαφωνιών από τις δύο πλευρές σχετικά με το ποιες είναι οι συγκλίσεις και πού ακριβώς είχαν διακοπεί οι διαπραγματεύσεις, θα πρέπει να γίνει καταγραφή τους από τον ΟΗΕ. Δηλαδή, να ακολουθηθεί η ίδια πρακτική που εφαρμόστηκε με επιτυχία το 2013 από τον τότε απεσταλμένο του ΓΓ του ΟΗΕ κ. Ντάουνερ. Σε διαφορετική περίπτωση πολύ φοβούμαστε ότι θα μπούμε σε μια νέα ατέρμονη συζήτηση αναφορικά με το πού ακριβώς είχαμε μείνει.
3. Οι δύο πλευρές να υποβάλουν τις απόψεις τους για την ακρίβεια της καταγραφής οι οποίες να ληφθούν υπόψη και ακολούθως να υποβληθεί ο τελικός κατάλογος των συγκλίσεων.
4. Η κάθε πλευρά να μπορεί να ζητήσει τροποποιήσεις στις συγκλίσεις που αν δεν γίνουν αποδεκτές από την άλλη πλευρά, να παραμείνουν σε ισχύ οι υφιστάμενες συγκλίσεις.
5. Η διαφύλαξη των συγκλίσεων αναπόφευκτα οδηγεί στον αποκλεισμό λογικών για εισαγωγή λεγόμενων «νέων» ιδεών σε συμφωνημένα θέματα. Όσοι στοιχειωδώς διαθέτουν πολιτική κρίση μπορούν να αντιληφθούν ότι οι όποιες «νέες» ιδέες σε συμφωνημένα θέματα, θα οδηγήσουν σε καινούργιες διαφωνίες και ατέρμονες συζητήσεις. Επομένως, οι λεγόμενες «νέες» ιδέες δεν θα σμικρύνουν την απόσταση μέχρι τη λύση, αλλά θα την επιμηκύνουν και θα την κάνουν πολύ πιο δύσκολη από ό,τι είναι σήμερα.
6. Νιώθω την υποχρέωση να αναφερθώ στο ενδεχόμενο «νέων» ιδεών, γιατί ευρέως κυκλοφορούν σενάρια σε διπλωματικούς και δημοσιογραφικούς διαδρόμους ότι ήδη επιχειρείται η υλοποίηση μιας τέτοιας προσέγγισης. Τέσσερα είναι τα βασικά σενάρια που κυκλοφορούν:

α) Αποκέντρωση της ομοσπονδίας με δραστικό περιορισμό των αρμοδιοτήτων της. Αποκεντρωμένες ομοσπονδίες όντως υπάρχουν στον κόσμο, αλλά αυτό το θέμα είναι ξεπερασμένο στην περίπτωση της Κύπρου, αφού οι αρμοδιότητες, που καθορίζουν τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της ομοσπονδίας, έχουν συμφωνηθεί. Γιατί να ανοίξουμε το θέμα; Για να προσθέσουμε καινούργιες διαφωνίες;

β) Αλλαγή του πολιτεύματος από προεδρικό – που είναι συμφωνημένο – σε κοινοβουλευτικό. Γιατί όμως προτιμήθηκε το προεδρικό σύστημα από το κοινοβουλευτικό στην περίπτωση της Κύπρου; Γιατί το προεδρικό σύστημα ειδικά με τις ιδιομορφίες της Κύπρου (δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα) διασφαλίζει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό τη σταθερότητα του συστήματος σε αντιδιαστολή με το κοινοβουλευτικό. Η σύγκλιση δε που έχει επιτευχθεί, για την ύπαρξη ενός συστήματος εκ περιτροπής προεδρίας με διασταυρούμενη και σταθμισμένη ψήφο, δίνει τη δυνατότητα για πρώτη φορά στους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους να συναποφασίζουν για την προεδρία και την αντιπροεδρία. Εξαιρετικής σημασίας είναι και η απόφαση για μια θετική ψήφο στις αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου, γεγονός που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την εφαρμογή της πολιτικής ισότητας. Να τα χάσουμε κι αυτά, ανοίγοντας καινούριες συζητήσεις;

γ) Αλλαγή του συστήματος εγγυήσεων του 1960 με ένα άλλο σύστημα εγγυήσεων και την εμπλοκή του ΝΑΤΟ. Αυτή η αποκαλούμενη «νέα» ιδέα αντιστρατεύεται την αντίληψη που ο ΓΓ του ΟΗΕ έχει περιλάβει στο Πλαίσιό του. Σε αυτό το ζήτημα ο ΓΓ του ΟΗΕ έχει τη σαφή θέση για κατάργηση του συστήματος εγγυήσεων και την αντικατάστασή του με ένα μηχανισμό εφαρμογής της λύσης. Προτείνει, επίσης, την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς και κατάργηση του όποιου δικαιώματος μονομερούς επέμβασης. Η επιμονή κάποιων να βολιδοσκοπούν για παραμονή του συστήματος εγγυήσεων με την εμπλοκή μάλιστα του ΝΑΤΟ εκτρέπει από τη θέση για τερματισμό του συστήματος εγγυήσεων και το κάνει ακόμα χειρότερο.

Εδώ θα ήθελα να υπογραμμίσω την αντίθεση του ΑΚΕΛ σε όποια λύση προνοεί για εμπλοκή καθ’ οιονδήποτε τρόπο του ΝΑΤΟ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει μηχανισμούς που μπορούν να διασφαλίσουν αποτελεσματικά την εφαρμογή της λύσης και μάλιστα χωρίς στρατιωτικά μέσα. Όσοι σκέφτονται περί εμπλοκής του ΝΑΤΟ στο Κυπριακό, θα πρέπει να κάνουν τους λογαριασμούς τους χωρίς το ΑΚΕΛ. Κι όσοι γνωρίζουν καλά την κατάσταση στην Κύπρο μπορούν εύκολα να αντιληφθούν ότι λύση χωρίς την υποστήριξη του ΑΚΕΛ δεν μπορεί να στηριχθεί από τον κόσμο.

δ) Κυκλοφορούν και σενάρια για εξελικτική λύση στο Κυπριακό, η οποία μάλιστα να διαρκέσει περίπου δύο χρόνια. Ούτε τέτοιες λογικές μπορούν  να γίνουν αποδεκτές. Δεν μπορεί να μείνουν σε εκκρεμότητα ουσιώδεις πτυχές του Κυπριακού με την ευχή ότι θα συμφωνηθούν στη συνέχεια και την ίδια ώρα, να διαμορφώνονται σοβαρά τετελεσμένα επί του εδάφους, όπως η λειτουργία αεροδρομίων και λιμανιών. Τέτοιες προσεγγίσεις το πιο πιθανόν είναι να οδηγήσουν στη διχοτόμηση παρά στη λύση που θα επανενώνει.

Είναι πεποίθηση του ΑΚΕΛ ότι αν η ειλικρινής πολιτική βούληση όλων είναι η διάρρηξη του αδιεξόδου και η επίτευξη λύσης, ο πιο σύντομος και αποτελεσματικός τρόπος είναι να προφυλάξουμε αυτά που πετύχαμε και να επικεντρωθούμε σε αυτά που έχουν απομείνει προς συζήτηση και συμφωνία. Οτιδήποτε άλλο θα περιπλέξει ακόμα περισσότερο την κατάσταση και θα πάμε σε νέα αδιέξοδα. Ένας οδικός χάρτης με αυτή τη φιλοσοφία, ο οποίος θα περιλαμβάνει επίσης την αξιοποίηση εργαλείων και συμφερόντων -είτε αυτά προκύπτουν από τα ευρωτουρκικά ζητήματα ή στο πεδίο της ενέργειας- θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμος στην προσπάθεια για ταχεία θετική κατάληξη.